Hành trình tới Ethiopia – nơi khởi nguồn của loài người

Bộ lạc Mursi có thể tiến công khách tham quan, vì vậy để vào được làng của họ, khách du lịch phải đi cùng cảnh sát có đem theo súng.

Tôi đã may mắn có dịp ghé thăm miền nam Ethiopia vào tháng 2/2020, nơi được coi là khởi nguồn của loài người tân tiến, cũng là nơi bắt gặp được những bộ lạc nguyên khách du lịch dạng nhất. Ethiopia là tổ quốc còn khá xa lạ với du khách Việt và ẩn chứa nhiều điều thú vị, đột nhiên.

Phụ nữ bộ lạc Hamer đang ngồi đun cà phê.

Quê hương của cà phê

Tôi hạ cánh xuống Jinka vào buổi trưa đầy nắng. Đây có nhẽ là sân bay nhỏ nhất nhưng tôi từng tới khi nhà ga đơn giản chỉ có dãy cấp tư lợp mái tôn. Bên ngoài sân chờ loáng thoáng vài người. Degu cũng đã đợi ở đó cùng hồ tên tôi, phía sau lưng là chiếc xe tuk tuk màu xanh. Tôi biết cậu khách du lịch này thông qua một website về du lịch nhưng Degu là người Ethiopia duy nhất cung ứng dịch vụ tạm trú và trải nghiệm tham quan các bộ lạc khi tới đây. quả tình, Internet ở Ethiopia vẫn là cái gì đó khá xa xỉ, nên những người có thể truyền bá được du lịch ra nước ngoài như Degu không nhiều.

Trên đường về motel, Degu có giới thiệu sơ qua khách du lịch dạng thân, cậu là người Aari, một trong hơn 80 dân tộc của Ethiopia. Degu cũng nói về Jinka, thị trấn gần nhất với thung lũng Omo, nơi tập trung những bộ lạc sơ khai nhất không chỉ của Ethiopia nhưng còn trên toàn toàn cầu.

Mẹ Degu đang sẵn sàng cà phê cho tôi.

Sau khi sắp xếp hành lý, Degu rủ tôi về thăm nhà cậu ấy, cách trung tâm thị trấn vài cây số. Đây là một ngôi nhà bằng đất nhỏ, khá ngăn nắp. Degu có sáu đứa em, phần nhiều lít nhít nhưng rất mến khách và thích tự sướng cùng tôi. Mẹ cậu thì đang lụi hụi sẵn sàng pha cà phê để mời tôi. Hạt cà phê được rang và giã bằng tay sau đó đun bằng bình gốm trên bếp than. Thành phẩm sau khi rót ra chén sẽ cho thêm vào lá tena’adam (có tức thị sức khoẻ cho Adam). Đây chính là nét đặc trưng trong cách thưởng thức cà phê của người Ethiopia.

Xem thêm  Ngôi làng khiến nhiều người đỏ mặt khi gọi tên

emtraidegu-5801-1631690449.jpg

coccaphe-9836-1631690449.jpg

Cà phê có nhẽ là một trong những thức uống phổ thông nhất toàn cầu, nhưng không nhiều người biết quê hương của nó ở tổ quốc Ethiopia xa xôi. Theo truyền thuyết, những người chăn dê ở vùng Kaffa (Ethiopia ngày nay) đã phát xuất hiện một số con trong đàn ăn một cành cây có hoa màu trắng, quả màu đỏ đã chạy nhảy không biết mỏi mệt cả ngày. Sau đó họ ăn thử và xác nhận công dụng giúp tỉnh táo của loài cây này. Trải qua hơn một nghìn năm tham gia qua Ảrập rồi châu Âu… cà phê đã thịnh hành như ngày nay.

Tới Ethiopia, khách du lịch mới thực sự cảm nhận được rõ hương vị cà phê thấm đẫm trong văn hoá và nhân loại của tổ quốc này. Loài cây này nhường nhịn như được trồng ở khắp mọi nơi, ngay cả tại nhà Degu cũng có một vườn cà phê rộng. Những khu chợ địa phương bày bán đủ loại cà phê từ dân gian tới đóng gói thích mắt, kể cả lá cà phê cũng được phơi khô làm thức uống.

Degu cũng dẫn tôi đi thăm quanh làng của người Aari, nơi đây có nghề gốm thủ công, chủ yếu làm các loại bình đun cà phê. Họ nung gốm rất đơn giản, không sử dụng lò nhưng chỉ vùi trong củi và đốt lửa, tuy vậy thành phẩm khá xinh xắn, hữu dụng.

img-3292-8056-1631690449.jpg

img-3308-9920-1631690449.jpg

Buổi tối, khi về lại motel, thị trấn Jinka chìm trong thanh bình. Không có internet, điện nước ở đây cũng chập chờn, hương cà phê vẫn phảng phất đâu đó quanh đây, tôi đơn giản chìm vào một giấc ngủ ngon lành.

Bộ lạc Mursi hoang dại ở nơi khởi nguồn của loài người

Chính tại thung lũng Omo, các nhà khoa học đã tìm thấy những di chỉ thượng cổ nhất của người tân tiến từ gần 200.000 năm trước. Trước chuyến đi, tôi được cảnh báo về sự hung hăng của bộ lạc Mursi ở đây. Họ có thể tiến công khách tham quan, vì vậy, để vào được làng của người Mursi ngoài Degu làm thông dịch viên, tôi còn phải đi cùng một cảnh sát có đem theo súng phòng vệ. Tuy nhiên, khi tới nơi, mọi thứ không quá nguy hiểm như trong tưởng tượng. Đàn ông trong làng hầu như đã đi chăn gia súc, chủ yếu chỉ còn lại phụ nữ và trẻ em. Điểm nổi trội nhất của bộ lạc này chính là tục lệ đeo đĩa môi. Khi một cô gái Mursi trẻ tới tuổi 15 hoặc 16, môi dưới của họ bị xuyên thủng để có thể đeo một chiếc đĩa. Nó càng lớn, giá trị thách cưới của cô gái ấy càng nhiều.

Xem thêm  Chính phủ đồng ý thí điểm đón khách quốc tế tới Phú Quốc

img-3237-9991-1631690449.jpg

img-3177-8233-1631690449.jpg

gầy xíu trai Mursi.

Nhà của người Mursi chỉ đơn giản là những túp lều bằng rơm, điều kiện nhìn chung thiếu thốn, lỗi thời, nhưng tôi vẫn thấy họ vui vẻ. Phải chăng lối sống hoang dại như những tổ tiên nguyên thuỷ đã làm cho người Mursi luôn giữ sự sáng sủa, trong khi chúng ta nhiều khi toàn diện về vật chất lại chưa chắc có được ý thức ấy.

Tạm biệt bộ lạc Mursi, xe của tôi vượt qua dòng sông Mago để về lại Jinka, để lại phía sau những hình ảnh như của loài người hàng nghìn năm về trước vậy. Xa lạ nhưng cũng thật thân quen!

Ra đường phải đem theo súng

Ngày thứ 3, tôi và Degu đi xe máy mày mò các bộ lạc phía nam. Hành trình gần 100 km, khuông cảnh dọc đường có nhiều nét giống với miền núi phía Bắc VN. Nhưng điều hơi kỳ lạ khiến tôi phải thắc mắc với Degu, đó chính là bắt gặp rất nhiều người đi bộ trên đường cầm súng, kể cả mấy chàng trai chăn gia súc. té ra, nơi đây giáp biên giới với Kenya và Nam Sudan, an toàn bất ổn, thỉnh thoảng có xung đột vũ trang hoặc xuất hiện những toán cướp. Dù vậy, mọi người trông vẫn từ tốn làm thuê việc của mình nên tôi không cảm thấy quá sợ hãi.

Nguyễn Thành Trung, 28 tuổi, làm ở một đơn vị du lịch. Anh chụp cùng một người trên đường đang cầm súng để tự vệ.

Nơi tôi ghé thăm trước tiên là một ngôi làng của người Hamer, bộ lạc này được biết tới với hình ảnh phụ nữ có mái tóc màu nâu đặc trưng và không giống nhau là lễ nhảy bò (Ukuli Bula). Những gầy xíu trai khi lớn lên sẽ phải trải qua nghi lễ này để khắc ghi sự trưởng thành. Trước nghi lễ, những Maza (người lớn) nhảy múa theo các nghi tiết truyền thống và sau đó sử dụng roi quất lên lưng người phụ nữ có mối quan hệ họ hàng với chàng trai sẵn sàng nhảy bò. Người phụ nữ chịu đòn roi nhận được sự đồng thuận của đồng đội.

Xem thêm  Người Trung Quốc đổ xô đi chơi miễn phí

Những vết sẹo “trang trí” để lại trên lưng minh chứng cho lòng trung thành và tận tụy đối với họ hàng. Đây còn là “vết sẹo” dấu ấn, tức sau này người chị gái gặp phức tạp trong cuộc sống thì em trai sẽ nhớ và tương trợ lại. Sau đó nam thanh niên khỏa thân phóng nhảy lên lưng bò, thường khoảng 15 con. Nếu chàng trai té khi nhảy là một sự xấu hổ, nhưng được phép nhảy lại 4 lần. Nếu vẫn thất bại, anh phải chờ tới lễ nhảy bò vào năm sau hoặc nếu bị khiếm thị, bị tật chân, anh sẽ được người khác tương trợ. Sau khi thành công, các Maza cùng người nhảy tham gia một vũ điệu nhảy múa ve vãn đặc trưng. Các cô gái có thể chọn đối tác để nhảy cùng bằng cách đá vào chân anh ta. Sau nghi lễ này, chàng trai chính thức được coi là trưởng thành, có thể kết hôn, chăn nuôi gia súc và có con cái.

img-3417-6338-1631690450.jpg

img-3382-4240-1631690450.jpg

Tôi cũng ghé thăm một chợ phiên truyền thống chung của người Hamer và láng giềng của họ là bộ lạc Banna. Hàng tuần, khi tới đây sẽ họp nhì buổi để trao đổi, buôn bán gia súc, cà phê, lương thực và quần áo. Điều tuyệt vời của chợ chính là màu sắc đặc trưng của các bộ lạc và không khí đầy náo nhiệt.

Những điều đọng lại

Chuyến đi ngắn tới Ethiopia giúp mở ra trong tôi một kho tri thức mới khổng lồ về nhân loại, giống như chuyến tàu du hành về quá khứ sơ khai để càng thấy trân trọng hơn cuộc sống ngày nay.

Những em gầy xíu Banna đi cà khêu rất giỏi tôi gặp trên đường.

Với khuông cảnh tự nhiên hùng vĩ, nhiều chủng loại và chiều sâu văn hoá, Ethiopia vững chắc sẽ là nơi tới tuyệt vời dành cho những người yêu trải nghiệm. ngày nay Ethiopia đã mở màn mở cửa nhiều hơn cho khách du lịch nước ngoài với chính sách e-visa đơn giản. Từ VN để bay tới thủ đô Addis Ababa, có thể lựa chọn hãng Ethiopian Airlines hoặc Kenya Airways, quá cảnh tại Bangkok. Ngoài ra, mạng lưới đường bay nội địa tại Ethiopia cũng phủ rộng khắp tổ quốc giúp du khách thuận tiện hơn trong việc mày mò tổ quốc này.

Bài và ảnh: Thành Trung